deel 30: Mexico, voetballen op de vulkaan

Er wordt mij regelmatig gevraagd waar mijn liefde en interesse voor Latijns Amerika vandaan komt. Het zal alles te maken hebben met mijn eerste kennismaking met het WK voetbal. Ik zal een jaar of acht zijn geweest toen ik een stripboek in handen kreeg dat de geschiedenis van het WK vertelde. Op de een of andere manier spraken de namen, de plaatjes van dat continent mij geweldig aan. Buenos Aires, Montevideo, Rio de Janeiro; namen waar een melodie en een avontuur uit sprak dat mij tot dan toe onbekend was. Inmiddels ken ik de landen, de steden en de stadions waar die geschiedenis werd geschreven. Voor mijn gevoel is het WK nu in Brazilië waar het hoort, bijna als een thuiskomst.

Op het moment dat duidelijk werd dat Oranje tegen Mexico zou gaan strijden om een plaats in de kwartfinale, drong de vergelijking met Chili zich op. Beide landen hebben in het verleden het WK georganiseerd, Mexico zelfs twee keer: in 1970 en 1986, en beide leverden op eigen bodem ook hun beste prestatie. Mexico wist twee keer de kwart finale te halen, wat natuurlijk wel een beetje mager is voor zo'n traditioneel voetballand. Ze wonnen verschillende keren het continentale kampioenschap van Midden en Noord Amerika én de Confederations Cup van 1999 door in de finale Brazilië te verslaan. Mexico haalde ook nog eens twee keer de finale van de Copa America, waar ze op uitnodiging meededen.
Maar, evenmin als Chili, heeft Mexico hoge ogen gegooid op WKs. Op het WK heeft Mexico sinds de jaren tachtig altijd wel het gogme gehad om de groepsfase te overleven, maar komen ze daarna te kort om de kwartfinale te bereiken. Misschien is hun pech wel dat ze vaak tweede worden in de groep, waardoor ze daarna zware tegenstanders tegenkomen. De laatste twee WKs was dat Argentinië, nu dus Oranje, of erger: in eigen land van Duitsland verliezen na penalty's (1986).

Een andere curieuze overeenkomst met Chili komt boven: beide landen hebben vlak voordat het WK in hun land plaats zou vinden een verschrikkelijke aardbeving meegemaakt. In het blog over Chili lazen we dat die in Chili de zwaarst gemeten beving ooit was. In Mexico, september 1985, slechts negen maanden voor het WK, had het een kracht 8,1 op de schaal van Richter. Hoewel er minimaal 10 duizend doden vielen, het exacte aantal werd nooit vastgesteld, waren de speelstadions in tact en kon het toernooi 'gewoon' doorgang vinden. En zo wordt Mexico heel regelmatig opgeschrikt door de meest hevige aardbevingen en vulkaanuitbarstingen. Gekoppeld aan een mix van diepgeworteld Christelijke geloof en inheemse afgoderij, maar ook de gewelddadige geschiedenis van burgeroorlogen, dictaturen en meer recent de drugsoorlogen en massale moordpartijen, kun je je iets voorstellen bij de onderwerping die Mexicanen voelen aan het buitengewone, het ongrijpbare. Wat dat betreft zullen ze morgen, tijdens de wedstrijd alles geven wat ze in zich hebben, maar het resultaat aan hogere machten toeschrijven.

Ik heb het stripboek teruggevonden, stukgelezen en wel. Wat mij nu pas opvalt is dat het eigenlijk een matig verslag is, met veel fouten erin. Zo liggen El Salvador en Honduras in Midden Afrika, en is de titel De historie van het wereldkampioenschap voetbal 1932-1982, terwijl dit 1930-1978 moet zijn. Maar nu ik er weer doorheen blader begrijp ik wel waarom het mij toen pakte. De geschiedenis van het WK zit zo vol met verhalen, met drama en romantiek, dat het inmiddels een bijna mythische status heeft gekregen. Mythes en Mysterieuze krachten; des te beter je dat begrijpt en weet toe te passen als coach, des te groter de kans op succes. Het is daarom ook essentieel dat Van Gaal zijn ingebakken ideeën over voetbaltactiek versoepeld heeft. De mysterieuze krachten van het WK leg je je wil niet op. Je voetbalt op de vulkaan, dankbaar dat haar oerkrachten je toelaten te spelen. Je moet jezelf op en top voorbereiden, maar vervolgens ook weten over te geven aan de ongrijpbare en ongeschreven wetten van het WK.
Het klinkt misschien nog wat onwennig: Van Gaal de Mysticus, maar als opvolger van Rinus Michels, de Sfinx, lijkt het me uiteindelijk prima passen.

deel 26: Pragmatisme ten top, Oranje in Catenaccio-stijl naar de 8ste finale!

Scherpte. Op de bal verdedigen, elk duel aangaan, concentratie. Gekoppeld aan een ijzersterkte fysieke gesteldheid maakt dit van Oranje een tot nu toe onklopbare voetbalmachine. En als je er zelf tien weet te maken (met 5-3-2 goals in achtereenvolgende wedstrijden een bijna magische serie), en er maar drie tegen krijgt (waaronder twee discutabele penalty's), blijkt het bovendien ook nog eens uiterst effectief. Chili werd, in het Itaquera Stadion in São Paulo, op zo'n effectieve wijze kapot gespeeld door een elftal in balans. Dankzij een uitstekende poulefase van Oranje kunnen we de knock-out fase met vertrouwen tegemoet zien.

The Guardian opende maandag haar berichtgeving over het WK met een lijstje opvallende zaken uit de tweede speelronde. Op de eerste plaats stond de constatering dat Catenaccio dood is. Op zich een niet zo opmerkelijke conclusie omdat het inderdaad opvalt dat de meeste landen vooruit voetballen. Daar waar in eerdere WKs veel ploegen speelden vanuit de gedachte om achterin de nul te houden, lijkt het wel alsof de meerderheid nu denkt vanuit de filosofie om eerst zelf te scoren. Kanttekening hierbij is dat dit voor de tweede wedstrijd ook wel logischer is dan voor de eerste. Na een verloren eerste wedstrijd loop je achter de feiten aan, en de tweede wedstrijd krijgt dan al snel het karakter van een alles of niets poging om het toernooi te redden. Nu hebben we in dit blog al eerder aandacht gegeven aan deze uiterst defensieve spelstijl (zie deel: 13) en geconstateerd dat het als tactiek om een bepaalde tegenstander te ontregelen best acceptabel is, zeker als je niet vergeet dat ook een aanvalsplan tot het Catenaccio behoort: uitgangspunt blijft immers om een doelpunt meer te maken dan de tegenstander! Louis van Gaal draaide er gisteren dan ook niet omheen dat Oranje volgens zijn opdracht had gespeeld. De man die met Ajax in een aanvallende 4-3-3 stijl de wereld veroverde, koos er nu voor om vanuit een hermetisch gesloten verdediging te spelen. En aangezien Chili misschien één kans creëerde en Oranje er daar een stuk of 5 à 6 tegenover stelde kunnen we dan ook niet anders concluderen dan dat Oranje terecht gewonnen heeft en Van Gaal het gelijk aan zijn zijde heeft. Catenaccio is niet dood, het is springlevend. Dat wil zeggen, Van Gaal laat zien dat vanuit een pragmatische inslag (het eigen beschikbare spelersmateriaal én de tegenstander) er best gekozen kan worden voor een zeer verdedigende tactiek. Hij heeft inmiddels de klasse, en zijn selectie het talent, om het dan in te zetten wanneer het noodzakelijk is. Catenaccio als dogma, met een libero, of ausputzer, nog áchter de laatste verdedigingslinie, dat zien we inderdaad nog maar zelden.

Nu wordt er door sommigen, vooral journalisten en alumni van de Hollandse School, hun afschuw uitgesproken als het over de tactiek van Oranje gaat. En ik zal direct toegeven dat het geen spektakelstuk was zoals tegen Spanje. Oranje stond regelmatig met 6, 7 spelers rond de 16 meter lijn en Chili bleek een ploeg van hardlopers die één tempo aankunnen, maar geen plan B hadden. Chili kon daarmee, ondanks hun beste speler Alexis Sanchez, de muur van potige Oranjeverdedigers niet kapot spelen. Daartegenover stelde Oranje Jeremain Lens die net zo lang sprintte, sleurde en duels uitvocht totdat de verdediging murw was en onze invallers konden profiteren. Naast hem natuurlijk Robben, die nu eens niet scoorde, maar wel weer beslissend was. Het aanvalsplan van Oranje was daarmee uitstekend verzorgd.

'A Copa do Mundo 2014 começa aqui', bouwplaats Itaquera Stadion, sept. 2011

Kortom het tactisch plaatje van Louis van Gaal klopte als een bus, de inzet en concentratie waren optimaal, evenals de fysieke fitheid van de selectie. De groepsfase is niet alleen overleefd, maar gedomineerd door een verrassend uitgebalanceerd team dat met haar onervaren verdediging een steeds zekerder indruk maakt en alleen maar groeit zeker ook in groepsvorming. Daarom was het gisteravond mooi meegenomen dat twee invallers scoorden. Zo laat je zien dat ook de reserves belangrijk zijn en dat ze klaar moeten zijn voor het moment van invallen.

Dankzij de eerste plaats in de poule speelt Oranje pas zondag weer, dus dat geeft ons ruim de tijd om ons voor te bereiden richting Mexico. Dus kunnen we ook wat meer gaan kijken naar andere landen die in de achtste finales staan. Het is natuurlijk niet zo dat het toernooi nu pas begint, maar een nieuwe fase is zeker aangebroken.

deel 25: het derde duel, over scherpte en dipgevaar

We hebben het al een aantal maal aangestipt de afgelopen dagen: het is in een toernooi belangrijk om per wedstrijd te leven. Elke keer de beleving opzoeken alsof het een finale betreft, je elke keer instellen op de eerstvolgende tegenstander en niet verder kijken dan dat. De neiging om in als-dan scenarios te denken heeft nu ook weinig zin vanwege het merkwaardige wedstrijdschema waar Louis van Gaal al zijn beklag over deed. Ik zou zeggen: niet piepen en doe er je voordeel mee!

Zowel op het EK van 2008, als het WK van 2006 én 2010 won Oranje de eerste twee wedstrijden, waardoor de laatste wedstrijd in de poule er eigenlijk niet meer toe deed. Het patroon rond zulke derde wedstrijden was elke keer vergelijkbaar. De bondscoach stelde dat hij de wedstrijd hoe dan ook graag wilde winnen, maar wel rekening hield met mogelijke blessures of schorsingen. Maar juist die voorbeelden laten zien dat je derde wedstrijd serieus moet nemen, niet te veel moet willen veranderen met het idee om spelers rust te geven, of degenen die al op scherp staan met een gele kaart aan de kant moet houden uit angst dat ze een tweede krijgen en in de achtste finales geschorst zijn. Zoals Oranje in 2008 in de volgende ronde van Rusland verloor, of in 2006 met het kaartenfestival tegen Portugal, voornamelijk door een gebrek aan goede scherpte, moet een les zijn voor het huidige Oranje waarvan de belangrijkste spelers van toen ook nu weer de kern vormen van Oranje: Van Persie, Robben, De Jong, Sneijder, en Kuijt. Hoe die derde wedstrijd dan wél te benaderen?
Dat spelers geschorst raken, zoals Van Persie nu, of geblesseerd, zoals Martins Indi, is een fait accompli, daar doe je niets aan. En dus moet je dat in de selectie kunnen opvangen, net als je dat zou doen als je voor een finale zou staan. Maar dit als voorzorg, dus zonder vermijdbare oorzaak doen geeft het verkeerde signaal. Hoe vreemd het ook moge lijken, de derde wedstrijd is er een zoals alle andere. Het is een wedstrijd die je wilt winnen, die je scherp wilt beginnen, ook als dat een risico inhoudt op een kaart of blessure. Naar mijn overtuiging gebeuren die juist als een speler zich op een of andere manier beperkt voelt. Mentale en fysieke scherpte en spanning zorgen ervoor dat er wordt gepresteerd. Een onnodige onderbreking daarvan als het gevolg van een voorzorgsmaatregel zorgt alleen maar voor een dip in een prestatiecyclus.
Nu zou je kunnen denken dat de scherpte ook kan komen van een bepaald vooruitzicht voor de achtste finales. Als je door winst een bepaalde topfavoriet kunt vermijden, kan dat volgens sommigen voor motivatie zorgen. Nu kan dat op dit WK niet. De volgende tegenstander komt uit Poule A, en die speelt vanavond pas ná de wedstrijd van Oranje. Daarover was Van Gaal gisteren nogal scherp: het is geen fair play van Fifa en hij heeft natuurlijk gelijk, een typisch gevalletje hoe je het thuisland kunt bevoordelen. Maar mijn stelling is eigenlijk dat het niet uit zou moet maken. Je mag je voorkeur hebben wie je in de volgende ronde liever treft, maar uiteindelijk moet je van elk land kunnen winnen  als je kampioen wilt worden. Bovendien is die Poule A voor 99,9% beslist wat winnaar betreft. Aangezien Brazilië tegen Kameroen speelt, wint ze deze, zo nodig met een onterechte penalty in de laatste 10 minuten, maar gewonnen zal er. Zelfs de Fifa waarschuwde voor match-fixing rond deze wedstrijd! Maar het vooruitzicht op Brazilië te stuiten zal bij Chili wel voor de nodige (in)spanning zorgen. Zij  verloren de laatste twee WKs telkens in de achtste finales. Tegenstander bij beide keren was ook toen Brazilië.

De conclusie moet dan ook zijn dat Oranje vanavond geen ander doel kan hebben dan de wedstrijd op een scherpe manier te willen winnen. Dat dat lastig genoeg wordt tegen deze tegenstander hebben we gisteren gezien (zie: link deel 24). Laten we hopen dat Van Gaal niet te veel zalveranderen met bovenstaande in gedachten. We willen winnen, we willen eerste in de poule worden en dan, vanaf woensdag toe gaan leven naar de achtste finale op zondag. Wie daarin de tegenstander wordt zien we dan wel weer, eerst gaan we Chili bestrijden: veel plezier allemaal!

deel 24: tactiek tegen het Chileense loopgevaar

Voorafgaand aan het WK werd er in Nederland bedenkelijk gekeken naar de loting van Oranje. Als de openingswedstrijd tegen Spanje verloren zou gaan, dan speel je een moetje tegen taaie Australiërs om de hoop levend te houden, en dan de laatste wedstrijd waar plaatsing voor de volgende ronde op het spel staat. Chili, frisse, snelle ploeg is dan natuurlijk geen ideale tegenstander. Hoe anders kan het lopen; beide ploegen zijn al lang en breed in de achtste finales! Als je in een toernooi zit zou het goed zijn als je de scherpte van eerdere wedstrijden meeneemt, maar dit keer lijkt het vooral een perfect affiche voor een leuke pot tegen een leuke ploeg waarbij je gedwongen bent om op twee belangrijke posities wijzigingen in de ploeg door te voeren.

Veel, zo niet alles wat we tot nu toe in dit blog hebben gezegd over het Spaanse elftal, geldt niet voor Chili. De spelers van Chili zijn bijna allemaal keurig tussen de 25 en 30, hebben 30-plus interlands achter hun naam staan. Geen belachelijk lang seizoen, en de ploeg leidt al helemaal niet aan misplaatste onderschatting van tegenstanders. Ze hebben trouwens wel een angstgegner, maar daarover morgen meer. Chili is gewoon een lekker voetballende ploeg zonder vedette die zichzelf o zo belangrijk vindt. De centrale as waarop La Roja is gebouwd zijn de twee dravers centraal op het middenveld: Diaz en Aranguiz. Zij zijn allebei in staat om meer dan 12 kilometer te lopen in een wedstrijd (iets dat we op het WK zelden zien) en zijn verantwoordelijk voor de aanvoer van de buitenspelers van Chili. Tot nu toe zijn de doelpunten van Chili uit uitgespeelde combinaties gevallen, die opvallend vaak vanaf hun rechterkant komen. Daar staat dan ook een van de weinige Chilenen die bij een grote Europese club speelt, Alexis Sanchez. Van de andere grote naam, Vidal, is het maar helemaal de vraag of hij speelt in verband met een blessure. Dat geldt overigens ook voor de eerder genoemde hardloper Aranguiz.

Vraag is dan wat Oranje tegenover dit Chileense loopgeweld kan zetten. Wat betreft die twee middenvelders zie ik dat met De Jong en De Guzman met vertrouwen tegemoet. Tegen Australië hebben we van te voren het gevaar over onze linkerkant gezien, waar hun snelste middenvelder de aanvoer richting kopsterke spits verzorgde. Prompt bleek hun eerste goal precies zo tot stand te komen. Daarom ook dit keer aandacht voor Blind, die dit keer niet kan rekenen op de back-up van de geblesseerde Martins Indi, links in het centrum van de verdediging. Er is geopperd dat hij vervangen kan worden door Veltman, maar die is wel rechtsbenig en niet gewend op die plek. Best kans dat Van Gaal daarom voor Kongolo kiest. Zo mogelijk nog minder ervaren dan Veltman, met slechts 26

Veel zal weer afhangen of Blind het gevaar over links beteugelt

wedstrijden in het eerste van Feyenoord, maar als Van Gaal hem meeneemt naar Brazilië zegt hij daarmee feitelijk dat hij goed genoeg moet zijn voor dit niveau. Met de constatering dat Chili's snelste en beste man over onze linkerkant aanvalt, zie ik dit toch wel als zwakke plek bij Oranje.
Aanvallend zullen we het dit keer moeten doen zonder Van Persie. Dat is jammer, sowieso, we missen een stuk scherpte voor de goal. Ik verwacht dat Van Gaal kiest voor Lens in zijn plaats en Depay achter de hand houdt voor eventueel noodzakelijke invalbeurten.

Over de kwalificaties voor dit WK gesproken, het is leuk om te zien dat beide ploegen daarin tot de meest scorende behoren. Daarbij komt dat Chili ook weer de meeste doelpunten tegen kreeg in de Zuid Amerika poule, vooral in uitwedstrijden. In de vier wedstrijden van Oranje en Chili op dit WK zijn al 17 goals gevallen, dus zou je op basis hiervan misschien verwachten dat er ook nu weer veel doelpunten zullen vallen. Rekening houdend met de fase van het toernooi en het feit dat beide ploegen al geplaatst zijn voor de achtste finales, verwacht ik echter geen monsterscore, eerder een everybody happy gelijkspelletje.

deel 23: Chili, overgeleverd aan de elementen

Als je op zaterdagmiddag de bus neemt vanaf het vliegveld bij Santiago de Chile richting centrum, zie je kilometerslang voetbalveldjes langs de kant van de weg. De honderden voetballers, met shirtjes in alle kleuren van de regenboog, werken zich in het vale zonnetje  in het zweet, geven je een gevoel van onbezorgdheid. De spelende mens is een tevreden mens, tijdens het voetbal vergeet je je dagelijkse zorgen. En dat Chilenen weten wat zorgen zijn, is een understatement.

Het massieve Andesgebergte sluit het ranke land over de gehele lengte af van de rest van het continent. Misschien dat het door dit isolement komt, maar Chili lijkt in bepaalde opzichten wel een eiland. De mensen zijn er niet erg op invloeden van buiten, het grootste buurland Argentinië wordt getolereerd, maar meer als grote sterke broer dan als goede buur. Alles wat er buiten gebeurt wordt met de nodige afstand bekeken, wat er intern plaats vindt wordt het liefst intern opgelost. En als je reëel naar de omstandigheden kijkt zoals het klimaat en geografie, dan kun je je ook voorstellen dat ze genoeg hebben aan de eigen sores. Chili kent zowel het droogste plekje op aarde, als een van de natste. Het loopt van de woestijn in het noorden door tot het zuidelijkste puntje waar je de zuidpool bij wijze van spreken kunt grijpen. En hoewel die extreme klimaatverschillen zich soms ook doen gelden in hoofdstad Santiago, geeft de ernstige smogvorming je soms het idee alsof de stad gedoemd is om voor altijd in dezelfde grijze deken voort te sloffen.
Naast die extreme klimatologische omstandigheden ligt Chili over de gehele lengte in aardbevingsgebied. Zo was het WK van 1962 bijna afgeblazen nadat het land in 1960 getroffen werd door de zwaarste aardbeving ooit gemeten; 9,5 op de schaal van Richter(!). Een tsunami zorgde voor golven tot wel 25 meter hoog, die tot in Japan en Hawaï reikten. In totaal vielen er meer dan 5.000 doden en waren er 2 miljoen daklozen. Een haastklus zorgde ervoor dat de stadions net op tijd klaar waren voor het toernooi. En als zo’n tragedie zich weer voordoet, komt dat eilandgevoel weer boven: je kunt geen kant op. Chili’s bekendste schrijver Pablo Neruda beschreef het als volgt: 

-  De hele tragedie begint met een vage beweging die de slapenden wekt. De ziel vindt tussen dromen door het contact met oerwortels, met zijn diepe, aardse bewustzijn. Hij had het altijd al willen doorgronden. En nu weet hij het. Als vlak daarop de volle beving volgt, kan nergens meer heen gevlucht worden, want de goden zijn verdwenen, de ijdele kerken zijn vergruisd tot stof. -[1]

Dat gevoel van overgeleverd zijn aan de elementen, van verlatenheid, zelfs door God, misschien is dat wel de reden dat Chili op voetbalgebied weliswaar altijd heeft meegedaan, maar nooit een internationaal toernooi wist te winnen. Op WKs was de derde plaats het hoogst haalbare, toen het in 1962 in eigen land de halve finale verloor van Brazilië. Een wedstrijd die overigens in het Nationale Stadion van Santiago werd gespeeld. Een toneel dat later ook zou dienen als gruwelijke openlucht gevangenis tijden de coup d'etat van 1973. Hoewel de wedstrijden van het nationale elftal sindsdien daar gewoon nog worden gespeeld, krijg ik er altijd een beetje naar gevoel bij als je bedenkt dat hier duizenden gevangen zaten, gemarteld, gedood werden onder vaak valse verdachtmakingen.

Estadio Nacional, net na de coup van Pinochet, 1973

Ook de Copa America werd nooit gewonnen: toch haalde Chili vier keer de finale. Waar andere Latijns Amerikaanse landen zo nodig kunnen overschakelen op een genadeloze hardheid en daarmee in het verleden regelmatig succesvol waren, denk bijvoorbeeld aan Argentinië of Uruguay, lijkt het wel alsof Chili dat niet kan. Niet dat ze geen overlevers zijn overigens, dat is iets anders. Het verhaal van de mijnwerkers die weken onder de grond zaten opgesloten, laat alleen al zien dat ze verdomd taai zijn. Dat leverde bovendien een mooi filmpje op waarmee ze het nationale elftal nog eens extra motiveerden. Toch staat La Roja, het Chileense elftal, bekend om haar verzorgde voetbal, niet vanwege haar hardheid. Alleen tijdens de historische wedstrijd tussen Italië en Chili in '62, de Battle of Santiago, werd een slagveld aangericht waar kaartenfestijnen zoals Nederland-Portugal in 2006, of de finale van 2010, bleekjes bij afsteken. De scheidsrechter van toen, Ken Aston, werd later de uitvinder van de gele en rode kaarten.

Nu leek het vanuit de bus die zaterdagmiddag alsof alle wedstrijden even vredig waren, maar dat is, ook in Chili, natuurlijk niet altijd het geval. Want behalve dat voetballende mensen tevreden mensen zijn, is het voor velen tegelijkertijd ook een manier om de dagelijkse stress kwijt te raken. En dat kan door hard tegen een bal te schoppen, maar ook de benen van je tegenstander zijn zeer geschikt. Toen ik uitgenodigd werd om een potje mee te voetballen werd ik dan ook gewaarschuwd: de bijnaam voor het Chileense amateurvoetbal is de stiletto competitie.

---

[1] Uit: “Ik beken, ik heb geleefd”, van Pablo Neruda, uitgever Prometheus, Amsterdam, 2002. Neruda is winnaar van de Nobelprijs voor de literatuur in 1971. Zijn dood, 12 dagen na de staatsgreep van Pinochet, is lange tijd geassocieerd geweest met die dramatische gebeurtenis. Post mortem onderzoek in 2013 heeft echter geen onnatuurlijke omstandigheden aangetoond.