deel 45: Oranje wint brons, maar wat brengt de finale?

Van het WK 1998, die ene keer eerder dat Oranje de wedstrijd om de derde plek 'moest' spelen, is me vooral een enorm nikserig gevoel bijgebleven. Zo groot was de teleurstelling van die verloren penalty-serie tegen Brazilië in de halve finales, en zo groot was ook de desinteresse die de spelers van Oranje toen uitstraalden. Gisteravond liet Oranje zien hoe het ook kan. Dankzij hun ongelooflijke goede mentale en fysieke gesteldheid en een instelling om lekker te gaan voetballen werd Brazilië weggespeeld, een medaille gewonnen, en daarmee een mooi afscheidscadeau voor Van Gaal verzorgd. Was het een voorbode voor het triomferende Europese voetbal op Zuid-Amerikaanse grond?

Oranje werd ook wel aan alle kanten uitgenodigd om lekker te voetballen. Eigenlijk bizar hoeveel ruimte Brazilië weggaf achterin. Zo'n David Luiz die graag naar voren rent, maar niemand die zijn positie overneemt, de middenvelders die alleen maar aan aanvallen denken en dan dus niet terug verdedigen, het is vragen om problemen. Maar het opvallende is misschien nog wel meer dat coach Scolari als bondscoach tijdens het gewonnen WK van 2002 juist liet zien dat zijn voetbalvisie begint met een in beton gegoten achterhoede. Maar, of het nu komt doordat het de selectie ontbrak aan goede aanvallers, zoals ze die in 2002 wel hadden met Ronado en Rivaldo, dit keer koos hij voor een tactiek waarin nauwelijks nagedacht leek over de verdediging. Alle spelers mochten aanvallen. Maar as je dat zonder overleg doet, zonder plan of organisatie, is de vergelijking van een kip zonder kop snel gemaakt.
Met een beetje fantasie zou je kunnen zeggen dat hij de omgekeerde weg bewandelde als Van Gaal, die vanuit een puur aanvallende filosofie teruggreep naar meer zekerheid achterin. Het is duidelijk dat Van Gaal deze strijd op alle punten gewonnen heeft. Hij heeft blijk gegeven van een uitstekend inzicht in zijn spelersmateriaal en hoe je daarmee maximaal kunt presteren. Scolari daarentegen heeft helemaal niets toegevoegd aan zijn ploeg vol talent en hen organisatieloos laten aanmodderen. Nog knap dat hij het finaleweekend gehaald heeft. Maar toen hij bij de beste vier stond en de seleção tegenover goedgeorganiseerde, Europese ploegen kwam te staan, bleek hoe hopeloos slecht dit team was voorbereid en werden ze in tactisch opzicht overhoop gespeeld.

En dat is wat er vanavond ook weer kan gebeuren. Duitsland - Argentinië, oftewel Europa tegen Zuid-Amerika, organisatie versus passie. Nu verrast het mij niet dat juist Argentinië van alle latijnse ploegen de finale heeft gehaald. Het team heeft ervaring, talent, en de discipline om, als het moet, 120 minuten lang geconcentreerd te blijven. Dat dit ten koste gaat van creativiteit is jammer, maar Messi heeft nog een wedstrijd over om zijn kunsten te vertonen en zo eeuwige roem te verdienen. Nu wil ik graag even dat  merkwaardige gevoel delen dat mij na de wedstrijd tegen Nederland bekroop. Zo afwezig als de kleine man was, zowel tijdens de wedstrijd, als na afloop, deed me er plots aan denken dat dit wel eens zijn laatste kunstje zou kunnen zijn. Met de tong op de schoenen probeert hij met Argentinië wereldkampieon te worden, om daarna met een gerust hart zijn voetbalschoenen in de wilgen te kunnen hangen. Nogmaals, een raar gevoel en laten we hopen we dat hij zich hoe dan ook opricht en ons nog jaren met zijn talenten zal vermaken.
Nu staan Messi c.s. wel tegenover een formidabele tegenstander. Naast Oranje heeft Duitsland laten zien dat zij het best georganiseerde elftal zijn, maar ook nog eens meer ervaring en meer talent te hebben in hun selectie. Achterin was ik niet zo onder de indruk van het duo Mertesacker-Boateng, maar met Hummels staat dat al beter. Wat blijft staan is de kwaliteit van hun voorhoede, die dit WK eigenlijk al bij het middenveld begint en zo nodig met invallers nog kan wijzigen zonder aan kwaliteit in te leveren. Ze kunnen op het juiste moment versnellen, hebben bovendien allemaal de technische bagage om een snelle combinatie uit te voeren. Dat was in hun eerste wedstrijd (4-0 tegen Portugal) én hun laatste (de halve finale tegen Brazilië) ongelooflijk succesvol, maar tegen andere tegenstanders tussendoor ook wel eens wat minder vanzelfsprekend. Hier komt dus de discipline van Argentinië om de hoek kijken. Vooropgesteld dat zij geen open huis zullen houden als Brazilië deed, zal Duitsland wel eens tegen een hoop taaiheid op kunnen lopen. Wat dat betreft is een mega uitslag in de halve finale een lastige voorbereiding voor een finale. Je wordt hoe dan ook de favoriet, wat niet altijd prettig is, en je tegenstander zal er alles aan doen om eenzelfde afstraffing te voorkomen. Als dit keer de combinaties niet lopen, kan er twijfel in de benen sluipen. Vertrouwen en geduld zijn dan sleutelwoorden.

Het Maracanã, in 1950 het decor voor een legendarische finale.

Het zal vanavond de derde keer zijn dat Argentinië en Duitsland elkaar treffen in een WK-finale. De eerste, 1986 Mexico, werd 3-2 voor de Argentijnen. In 1990 na een beslissende penalty 1-0 voor Duitsland. Zeker die laatste wedstrijd is, waarschijnlijk, de meest vervelende wedstrijd ooit. Als ik mij niet vergis was er in totaal een schot op doel, en dat zou nog best wel eens die penalty kunnen zijn. En met alle hoop op een fris Duitsland tegen een gedegen Argentinië-met-Messi, is dat dan ook geen garantie op een leuke finale: in 1990 speelde ten slotte ook ene Maradona mee. En de belangen zijn vaak ook te groot voor een leuke pot voetbal. Dat was gisteren ook te zien aan Oranje; nu de grootste druk eraf was, speelden veel spelers vrijer dan daarvoor. De enige hoop voor vanavond, voor de min of meer neutrale toeschouwer dan toch, is op een snelle goal van Duitsland, waardoor Argentinië moet komen en Duitsland gebruik kan gaan maken van de ruimte die daarmee ontstaat. Laten we hopen op een leuke finale, en stiekem dromen van een legendarische; het Maracanã stadion in Rio de Janeiro, decor voor de finale vanavond, heeft dat als historische voetbalgrond eigenlijk wel een beetje verdiend nu de thuisploeg heeft nagelaten voor die legendevorming te zorgen.

deel 33: Brazilië: de zenuwen de baas?

We hebben het de afgelopen weken regelmatig gehad over de psychologische kanten van de sport en hoe je haar mysterieuze krachten in jouw voordeel kan laten werken. Zoals het tot nu toe in positieve zin werkt voor Oranje, zoveel moeite lijkt gastheer Brazilië het ermee te hebben. De stress straalt van het elftal af en er lijkt geen lijn in het spel te ontdekken. De rol van de coach is daarbij van wezenlijk belang, maar is Felipão nog wel de ijzeren veldheer van weleer?

Felipe Scolari is een echte Gaucho en Gauchos zijn, zoals we in het blog over Porto Alegre (zie: deel 18: Porto Alegre, verdeelde voetbalstad in het zuiden) al zagen, geharde cowboys. Zo smeedde hij in 2002 een nationaal elftal dat niet het meest in het oog springende voetbal speelde, maar weinig kansen weggaf én voorin een supertrio had staan met Ronaldo, Ronaldinho en Rivaldo. Hij behaalde er de vijfde wereldtitel mee. En al eerder in zijn loopbaan had Scolari zo’n team gebouwd bij Gremio en met hen het Braziliaans kampioenschap behaald, de Copa dos Libertadores gewonnen en bijna de wereldbeker (tot Danny Blind de beslissende penalty nam en Ajax alsnog won). Dus toen Scolari de overstap maakte naar het Europese continent en in dienst trad als bondscoach van Portugal was de opdracht duidelijk: Europees kampioen worden in eigen huis. Het jammerlijke falen in de finale van de EK 2004, toen de onooglijke vechtploeg van Griekenland weer eens met 1-0 won, werd gepersonificeerd door de steeds wanhopiger met zijn armen zwaaiende Scolari. Ook zijn tijd bij Chelsea was weinig succesvol, maar toen de seleção in de aanloop van de Confederations Cup in 2013 totaal niet draaide, haalde de Braziliaanse bond Scolari weer binnen in een ultieme poging om het WK in eigen land ook op sportief gebied te laten slagen.

Nu, een jaar na dat succesvolle toernooi in eigen land, is de seleção verworden tot een zenuwenploeg. Er zit geen rust in, geen overleg, geen plan. Als de bal wordt veroverd gaan er allerlei gele mannetjes rennen in de hoop dat door een kluts, of een individuele ingeving een doelpunt wordt gescoord. De looppatronen van Brazilië laten dan ook zien dat alles door het midden gaat; van het oer-Braziliaanse systeem met opkomende backs is weinig meer over, die lopen als een kip zonder kop over het veld zonder daadwerkelijke inbreng. Daarbij laat Scolari langs de lijn zijn ongenoegen met van alles en nog wat in woord en gebaar blijken, waardoor zijn spelers alleen maar worden bevestigd in hun twijfels. Resultaat tot nu toe is dat, anders dan Oranje, Brazilië niet wist te winnen van Chili en Mexico. Wel staat Brazilië in de kwart finale, maar de tegenstand neemt elke ronde toe: het soepel spelende Columbia is de volgende; Brazilië moet serieus beter gaan spelen.

Nu speelt Felipão zijn eigen psychologische spelletje. Hij zoekt de confrontatie met de nationale pers met het argument dat ze zijn ploeg zo hard aanpakken, vooral in vergelijking met andere teams. Opvallend is dat hij daarbij regelmatig Oranje opzoekt, maar daar zullen we komende weken nog aandacht aan geven. Een ander, voor mij onbegrijpelijk, spel speelt hij intussen met zijn spelers. Nu overweegt hij weer wissels toe te passen met het argument dat de huidige spelers niet voldoen. In plaats van het positief uit te leggen (iets als: de komende tegenstander vraagt om een andere aanpak), brengt hij alleen maar weer twijfel aan. Ook overweegt Scolari terug te grijpen op de succesvolle tactiek van 2002, namelijk met een extra centrale verdediger. Dat lijkt slim gezien de ruimte die de huidige verdediging regelmatig weggeeft. Maar het betekent dan weer wel dat je een man op het middeveld inlevert, dus het hele elftal anders moet gaan staan. Veel afwachtender, waarna de spitsen voorin optimaal gebruik moeten maken van de ruimte die hen geboden zal zijn Een slimme zet, of een noodgreep bij gebrek aan beter? In ieder geval heeft Scolari nu niet de beschikking over zo'n supertrio als in 2002.

Scolari met Neymar: nog heel wat praatsessies te gaan.

Nu is er aan psychologen geen gebrek in Brazilië. Sterker nog, het land kent meer psychologen dan welk land ter wereld ook. En ze lijken nu meer nodig dan ooit. Voorafgaand aan de penalty’s tegen Chili kwam de aanvoerder in beeld. Hij zonderde zich af, ging langs de kant zitten en zijn vochtige ogen leken vooral te smeken om hem geen elfmeter te laten nemen. Vergelijk dat eens met Robben, Sneijder, of Kuyt in hun begeleiding van jonge collega’s, of de manier waarop Huntelaar de bal pakte om in blessuretijd de penalty tegen Mexico te nemen. Kijk eens naar de emotie die los kwam bij de seleção toen ze de achtste finale overleefden en de keeper in tranen verklaarde dat dit alles goed maakte wat in 2010 mis ging. Ik denk alleen maar: hoe moet dat nou zo meteen, tegen Colombia, of nog later in het toernooi? Kun je je voorstellen dat dit team een finale in het eigen Maracanã gaat spelen en daarmee het trauma van 1950 gaat wegspelen?

deel 29: vrijdag, rustdag

Op de vraag wat hij tijdens zijn rustdag had gedaan, antwoordde Bruno Martins Indi: "Ik ben wezen liggen". Nu is dat één manier om zo'n dag door te komen, maar voor de vaste volgers van het WK is een wedstrijdloze dag een lastige. Die heerlijke routine van een vast schema, duidelijkheid over wie, waar en hoe laat, en dat je met een gerust hart de rest van de wereld even naar de achtergrond kunt verschuiven. Voetbal als belangrijkste bijzaak in het leven. Maar goed we doen er niets aan. Het is rustdag voor ons, WK watchers en we moeten er maar het beste van maken.

We hebben in de blogs voorafgaand aan het WK gezien dat het voor Oranje belangrijk was om tegen Spanje met winst te beginnen. Andere landen zien dat anders en proberen de eerste wedstrijd vooral niet te verliezen. Dat brengt een systeem met groepen nu eenmaal met zich mee. Verlies in de eerste wedstrijd is natuurlijk niet gelijk dodelijk, maar het zet je wel gelijk op achterstand en dus veel druk voor de volgende wedstrijden. Algerije en Griekenland zijn twee van die voorbeelden die zich voor hun eigen doel ingroeven, toch de wedstrijd verloren, maar zich uiteindelijk wel plaatsten voor de achtste finales. Die laatste ploeg speelt sowieso op resultaat; ze scoorden pas twee keer en hebben ook in eerdere toernooien laten zien dat ze met minimale resultaten een enkele keer best ver kunnen komen. Dat Algerije in de volgende ronde staat is wel een mooi verhaal. In 1982 waren ze er heel dicht bij, maar gooiden Oostenrijk en Duitsland het op een akkoordje en knikkerden daardoor de woestijnvossen uit het toernooi. Nu hebben ze tegen Zuid Korea laten zien dat ze wel degelijk kunnen voetballen en hielden uiteindelijk een traditioneel voetballand als Rusland knap achter zich.
Maar, afgezien van een enkele, traditioneel verdedigende ploeg, is dit WK niet defensief begonnen. In totaal is er in 48 wedstrijden 136 keer gescoord. Een gemiddelde van 2,83 per wedstrijd! Daarmee komt het record van 1970 (2,97) zelfs in de buurt. De laatste twee WKs leken een aanwijzing te zijn dat er meer behoudend wordt gespeeld en er dus ook minder gescoord werd: gemiddeld 2,3 goals per wedstrijd. In 2006 was er bovendien maar één speler die meer dan drie keer scoorde: Miroslav Klose.

Klose ook verbaasd over Duitsland's uit-shirt; precies Flamengo!

De enige spits in de huidige selectie van Duitsland scoorde in de wedstrijd tegen Ghana zijn 15de goal op een eindronde en evenaart daarmee de Braziliaan Ronaldo.
Nu zijn er al drie spelers zijn met vier goals. En dat is wel een mooi rijtje hoor: Müller, Messi en Neymar, oftewel Duitsland, Argentinië en Brazilië, drie landen die onderling de helft van alle wereldtitels hebben verdeeld. Maar goed, terwijl er in 2006 in de finale-fase nog geen 2 doelpunten per wedstrijd werden gescoord, in 2010 was dat al meer dan drie. Dus laten we hopen dat die trend zich doorzet en we nog veel doelpuntrijke wedstrijden tegemoet kunnen zien.

Dan nog even over de geografische herkomst van de landen in de achtste finale. Wat vooraf al werd verwacht doen de Latijns Amerikaanse landen het uitstekend. Het 'thuis'voordeel is overduidelijk: dat tienduizenden fans Uruguay, Colombia of Chili ondersteunen; dat is de afgelopen decennia niet voorgekomen. Met Brazilië (voor wie het huisvoordeel tot nu toe vooral stress lijkt op te leveren) strijden zij om een plek in de halve finale. Naast deze landen gaan ook Costa Rica, Mexico en de USA door. Zij completeren met Argentinië het achttal landen uit de Amerika's.
Een tweede groep landen zouden we met een beetje rekken Noord-West Europa kunnen noemen. Nederland, Duitsland,België, Frankrijk en, vooruit, Zwitserland, hebben weliswaar geen thuisvoordeel, maar ik zie hun succes vooral in het licht van hun fysieke en mentale weerbaarheid. Daarin denk ik dat Nederland en Duitsland het verst zijn en dus de grootste kans hebben op de finale.
Ter completering hebben we, dus, Griekenland en Algerije (zie boven), maar gelukkig ook nog een vertegenwoordiger uit sub-Sahara Afrika: Nigeria. De Super Eagels zijn tot nu toe niet heel erg opgevallen, en tegen Frankrijk hebben weinig mensen veel vertrouwen in een plek in de kwartfinale. Al met al kunnen we vaststellen dat voetbal weliswaar een mondiale sport is, maar dat de traditionele regio's blijvend de bovenhand spelen.

Lastig dus, zo'n rustdag. Wel kun je je fantasie even de vrije loop laten en je eens een voorstelling gaan maken over de finale, straks in het Maracanã stadion. Voor de nodige spanning zou het toch gewoon fantastisch zijn als Brazilië de finale haalt. Maar stel je dan eens voor tegen Argentinië, twee landen die elkaar, vooral op voetbalgebied, ronduit haten. De spanning zal velen te veel worden. Of wat dachten we van Oranje als tegenstander? Het zou de mooist denkbare affiche worden in de geschiedenis van Oranje. Mooier dan het Parkstadion in 1988, wat mij betreft. Het wordt geweldig en ik heb er ongelooflijk veel zin in. Dus wat mij betreft mag deze rustdag snel voorbij zijn: morgen de eerste achtste finales tussen Brazilië en Chili, en Columbia en Uruguay.