deel 43: 1994, het jaar van de Braziliaanse ommekeer

Na het succesvolle WK van 1970, waar Brazilië haar derde titel haalde en daarmee de cup definitief mocht houden, begon de seleção aan een vrije val. Dieptepunt kwam op het WK van 1990. Het land verloor kansloos van aartsvijand Argentinië en dat nog wel in de achtste finale. De crisis op voetbalgebied ging hand in hand met een politieke en sociale crisis en daardoor een verwoest zelfbeeld. Maar ook de ommekeer vond plaats mede dankzij een succesvol WK.

De voetbalcrisis had voortgeduurd als Romario niet twee keer had gescoord in de laatste wedstrijd in de kwalificatie voor het WK 1994. De superspits uit de bescheiden Nederlandse eredivisie, die als noodgreep werd opgeroepen voor die wedstrijd, redde daarmee misschien wel het land. Brazilië kwalificeerde zich met de hakken over de sloot voor het eindtoernooi, terwijl verlies had betekend dat het land voor de eerste keer zou ontbreken op een WK. Die schande werd dus net op het nippertje voorkomen, maar de onvrede en crisisstemming in Brazilië was veel breder dan dat. Politiek was het een rommeltje met een afgezette president en zijn zwakke vervanger. Het sociale leven was ronduit chaotisch doordat de inflatie in de duizenden procenten liep. En toen twee maanden voor het WK Brazilië's meest geliefde zoon Ayrton Senna, drievoudig wereldkampioen Formule I, verongelukte, raakte het land rock bottom; veel lager kon ze niet meer zakken.

Maar, als je dan niet meer lager kunt zakken, is de enige weg omhoog. Halverwege het jaar 1994 werd die weg gevonden. Na vele jaren van hyperinflatie en mislukte plannen om dat probleem aan te pakken werd het Plano Real aangekondigd. Per 1 juli van dat jaar en dus precies midden in het WK, werd een nieuwe nationale munt geïntroduceerd die gekoppeld was aan de dollar en daardoor waardevast was. Een zegen voor het land, eindelijk rust en vertrouwen; je wist zeker dat je met de Real die je vandaag in handen kreeg, morgen hetzelfde zou kunnen kopen. Dit plan heeft dan ook de basis gelegd voor de jaren van economische voorspoed die zouden volgen, maar bijvoorbeeld ook voor het sociale beleid waarmee de latere president Lula goede sier zou maken.
Maar er was nog een belangrijk element noodzakelijk om de Brazilianen hun zelfvertrouwen terug te geven: een succesvol voetbalelftal. De verwachtingen richting het WK waren niet hooggespannen met die moeizame kwalificatie nog in het achterhoofd. Maar bondscoach Parreira hield vast aan zijn in beton gegoten verdedigende tactiek, ondanks de felle kritiek in eigen land. Hij zette de verdediging centraal, met een man of acht, negen achter de bal en had voorin twee superspitsen die voor de goals zorgden: Romario en Bebeto. Soms was het niet om aan te zien, een enkele lichtpuntje daargelaten; de wedstrijd tegen Nederland in de kwartfinale bijvoorbeeld. Brazilië kreeg het hele toernooi maar drie doelpunten tegen, waaronder dus die twee tegen Nederland. Hoe dan ook, aanvoerder en symbool voor het defensieve spel, Dunga, hief op 17 juli de beker omhoog, de vierde titel was behaald.
Al met al was het jaar 1994 daarmee een waterscheiding in de geschiedenis van Brazilië. Minister van Financiën, en verantwoordelijk voor het Plano Real, Fernando Henrique Cardoso, lifte op dat succes mee naar twee termijnen als president van Brazilië. Het Braziliaanse elftal haalde in de daaropvolgende twee WKs de finale, én in 2002 haar vijfde wereldtitel. Met hersteld zelfvertrouwen ging het land daarna op zoek naar verwerking van het trauma van 1950, om alsnog de wereldtitel in eigen huis te behalen. Dat die poging nu hopeloos en hard onder uit is gehaald door de Duitse mannschaft doet niets af aan de kleurrijke geschiedenis van Brazilië en de manier waarop het voetbal, en in het bijzonder het WK, daarin een soms cruciale rol vervult.

Taffarel na de beslissende penalty, gemist door Baggio: Brazilië wereldkampioen

Het WK van 1994 heeft overigens voor nog wel een noviteit gezorgd in het Braziliaanse voetbal: de erkenning voor de keeper. Doelman Taffarel werd de held in de beslissende strafschoppenserie in de finale en daarmee held voor miljoenen Braziliaanse jongetjes. Plotseling was de keeper niet meer de loser van het trapveldje, dat jongetje dat als laatste werd gekozen, maar zagen ze dat je ook als keeper voetbalheld kon worden. Het heeft een goede generatie Braziliaanse keepers opgeleverd, zoals bijvoorbeeld Dida, en Gomes. Helaas, de doelman waarmee de seleção dit WK aankwam, de veteraan Julio Cesar, doet echter het ergste vrezen; het Taffarel-effect is blijkbaar langzaam opgedroogd
.

deel 20: Winning Ugly

Toegegeven, ik heb in mijn leven heel wat uurtjes meer doorgebracht met tennis, dan met voetbal. Maar daar waar het aankomt op fysieke voorbereiding, mentale weerbaarheid en gebruik maken van je tegenstander's zwaktes zijn sporten vaak vergelijkbaar. Een van de tennissers uit het verleden die, ondanks een schrijnend gebrek aan talent, dankzij deze aspecten toch een top 10 speler werd was Brad Gilbert. Later schreef hij het boek Winning Ugly, waarin hij beschreef hoe je, dus, lelijk wint. De sleutel tot succes, volgens Gilbert, is to recognize, analyze, and capitalize. Daarom bij deze een keiharde tactische analyse en hoe Oranje vanavond van Australië wint...

Defensie

Brazilië won in 1994 eindelijk, na 24 jaar, weer een WK, maar niet de schoonheidsprijs

Iedereen die de eerste wedstrijd van Australië heeft gezien, weet dat zij zich beperken tot een tactiek: alle ballen op Tim Cahill. Dat is een kopsterke spits die normaal gesproken in de Engelse competitie speelt. De veteraan van 34 jaar scoorde ook een prachtige kopgoal tegen Chili. Als je tegenstander dus met één zo'n spits speelt, kun je op twee manieren proberen om dat gevaar in te dammen. Ten eerste om hemzelf zo weinig mogelijk aan de bal te laten komen. Oranje stelt dan ook twee man tegenover Cahill: Martins Indi en De Vrij. Beiden zijn een stukje langer dan Cahill en op zichzelf denk ik dat een ingespeeld duo (al jaren samen bij Feyenoord) die klus moet kunnen klaren. Toch blijft het gevaarlijk als je bedenkt dat je als aanvaller met een goede timing en een klein beetje slimmigheid toch duels kunt winnen. Daarom moet je je als Oranje zijnde ook op een tweede manier wapenen: zorg ervoor dat hij geen bruikbare ballen krijgt! Om daar een oplossing voor te vinden heb ik toch even de statistieken van de Fifa erbij gepakt. Wie waren er bij Australië verantwoordelijk voor de meeste voorzetten op Cahill? Dat blijken de rechtshalf, ene Leckie, en de centrale middenvelder, Bresciano, een andere veteraan van 34, te zijn. Nu zou ik die laatste met een gerust hart aan Nigel De Jong willen overdragen. Maar die Leckie, op rechts, is een hele snelle jongen. En bij Oranje staat Blind tegenover hem, en dat is dan weer niet de snelste. Blind deed het aanvallend heel goed, maar is hij snel genoeg om Leckie bij te houden? Als van Gaal 4-4-3 speelt is er geen centrale verdediger die hem rugdekking geeft, anders staat Cahill tegenover maar één verdediger. Dus dan zal De Jong een stapje naar links moeten doen, maar die hadden we net op Bresciano gezet. Dat betekent dan weer dat De Guzman een stapje naar links moet doen en komt de rechterkant open te liggen. Daryl Janmaat, de rechtsback van Oranje zal vanavond veel mogelijkheden krijgen om te laten zien wat hij kan, óók aanvallend.

Aanval
Als we daarmee het defensieve gedeelte afsluiten met de constatering dat de achterdeur dicht zit, moeten we alsnog scoren om de wedstrijd te winnen. Want het zou toch wel erg prettig zijn als er op de derde wedstrijd tegen Chili wat minder druk zit. Hoe te scoren tegen de stugge Aussies? Zoals we gisteren al zagen is beweging erg belangrijk. Dus al zou je met drie aanvallers spelen, is het belangrijk dat ze regelmatig van positie wisselen. Van Persie die zich eens laat zakken, om Robben ruimte te geven naar binnen te komen. Dan kan Janmaat vervolgens in de ruimte sprinten die Robben laat vallen. Enfin, 4-3-3 spelen is Hollandse school, maar al te statisch uit gevoerd doet me denken aan draken van wedstrijden in de poulefases van WKs in '90 en '94. Waarin coute que coute werd vastgehouden aan dat systeem, ondanks dat het wel eens betekende dat niet de beste spelers opgesteld stonden. Ik heb veel vertrouwen in Van Gaal en ik denk dan ook dat hij systeem combineert met een optimale benutting van individuele kwaliteiten.
Een laatste tip voor de aanvallers van Oranje: het viel me in de wedstrijd tegen Chili op dat de keeper van Australië, met z'n 22 jaar en acht caps erg onervaren, moeite heeft om zijn positie in de goal terug te vinden na een eerdere actie. Dus: ga altijd uit van een bal die terugkaatst, dan maken we veel kans op goals. Mijn voorspelling, overigens al ver voor het WK gegeven: 2-0.

Een laatste puntje over die rare Brad Gilbert. Er was een tegenstander van wie hij nooit won, omdat diegene technisch beter was, maar mentaal net zo'n echte vechtmachine: Ivan Lendl. Dat waren nou niet de meest fraaie potjes tennis, maar wat maakt dat uit? Als, en ik zeg als, we wereldkampioen worden, is er dan nog iemand die het gaat hebben over de wedstrijd tegen Australië? Een wedstrijd die gewoon gewonnen móet worden. Hoe dan ook: veel plezier allemaal!