deel 45: Oranje wint brons, maar wat brengt de finale?

Van het WK 1998, die ene keer eerder dat Oranje de wedstrijd om de derde plek 'moest' spelen, is me vooral een enorm nikserig gevoel bijgebleven. Zo groot was de teleurstelling van die verloren penalty-serie tegen Brazilië in de halve finales, en zo groot was ook de desinteresse die de spelers van Oranje toen uitstraalden. Gisteravond liet Oranje zien hoe het ook kan. Dankzij hun ongelooflijke goede mentale en fysieke gesteldheid en een instelling om lekker te gaan voetballen werd Brazilië weggespeeld, een medaille gewonnen, en daarmee een mooi afscheidscadeau voor Van Gaal verzorgd. Was het een voorbode voor het triomferende Europese voetbal op Zuid-Amerikaanse grond?

Oranje werd ook wel aan alle kanten uitgenodigd om lekker te voetballen. Eigenlijk bizar hoeveel ruimte Brazilië weggaf achterin. Zo'n David Luiz die graag naar voren rent, maar niemand die zijn positie overneemt, de middenvelders die alleen maar aan aanvallen denken en dan dus niet terug verdedigen, het is vragen om problemen. Maar het opvallende is misschien nog wel meer dat coach Scolari als bondscoach tijdens het gewonnen WK van 2002 juist liet zien dat zijn voetbalvisie begint met een in beton gegoten achterhoede. Maar, of het nu komt doordat het de selectie ontbrak aan goede aanvallers, zoals ze die in 2002 wel hadden met Ronado en Rivaldo, dit keer koos hij voor een tactiek waarin nauwelijks nagedacht leek over de verdediging. Alle spelers mochten aanvallen. Maar as je dat zonder overleg doet, zonder plan of organisatie, is de vergelijking van een kip zonder kop snel gemaakt.
Met een beetje fantasie zou je kunnen zeggen dat hij de omgekeerde weg bewandelde als Van Gaal, die vanuit een puur aanvallende filosofie teruggreep naar meer zekerheid achterin. Het is duidelijk dat Van Gaal deze strijd op alle punten gewonnen heeft. Hij heeft blijk gegeven van een uitstekend inzicht in zijn spelersmateriaal en hoe je daarmee maximaal kunt presteren. Scolari daarentegen heeft helemaal niets toegevoegd aan zijn ploeg vol talent en hen organisatieloos laten aanmodderen. Nog knap dat hij het finaleweekend gehaald heeft. Maar toen hij bij de beste vier stond en de seleção tegenover goedgeorganiseerde, Europese ploegen kwam te staan, bleek hoe hopeloos slecht dit team was voorbereid en werden ze in tactisch opzicht overhoop gespeeld.

En dat is wat er vanavond ook weer kan gebeuren. Duitsland - Argentinië, oftewel Europa tegen Zuid-Amerika, organisatie versus passie. Nu verrast het mij niet dat juist Argentinië van alle latijnse ploegen de finale heeft gehaald. Het team heeft ervaring, talent, en de discipline om, als het moet, 120 minuten lang geconcentreerd te blijven. Dat dit ten koste gaat van creativiteit is jammer, maar Messi heeft nog een wedstrijd over om zijn kunsten te vertonen en zo eeuwige roem te verdienen. Nu wil ik graag even dat  merkwaardige gevoel delen dat mij na de wedstrijd tegen Nederland bekroop. Zo afwezig als de kleine man was, zowel tijdens de wedstrijd, als na afloop, deed me er plots aan denken dat dit wel eens zijn laatste kunstje zou kunnen zijn. Met de tong op de schoenen probeert hij met Argentinië wereldkampieon te worden, om daarna met een gerust hart zijn voetbalschoenen in de wilgen te kunnen hangen. Nogmaals, een raar gevoel en laten we hopen we dat hij zich hoe dan ook opricht en ons nog jaren met zijn talenten zal vermaken.
Nu staan Messi c.s. wel tegenover een formidabele tegenstander. Naast Oranje heeft Duitsland laten zien dat zij het best georganiseerde elftal zijn, maar ook nog eens meer ervaring en meer talent te hebben in hun selectie. Achterin was ik niet zo onder de indruk van het duo Mertesacker-Boateng, maar met Hummels staat dat al beter. Wat blijft staan is de kwaliteit van hun voorhoede, die dit WK eigenlijk al bij het middenveld begint en zo nodig met invallers nog kan wijzigen zonder aan kwaliteit in te leveren. Ze kunnen op het juiste moment versnellen, hebben bovendien allemaal de technische bagage om een snelle combinatie uit te voeren. Dat was in hun eerste wedstrijd (4-0 tegen Portugal) én hun laatste (de halve finale tegen Brazilië) ongelooflijk succesvol, maar tegen andere tegenstanders tussendoor ook wel eens wat minder vanzelfsprekend. Hier komt dus de discipline van Argentinië om de hoek kijken. Vooropgesteld dat zij geen open huis zullen houden als Brazilië deed, zal Duitsland wel eens tegen een hoop taaiheid op kunnen lopen. Wat dat betreft is een mega uitslag in de halve finale een lastige voorbereiding voor een finale. Je wordt hoe dan ook de favoriet, wat niet altijd prettig is, en je tegenstander zal er alles aan doen om eenzelfde afstraffing te voorkomen. Als dit keer de combinaties niet lopen, kan er twijfel in de benen sluipen. Vertrouwen en geduld zijn dan sleutelwoorden.

Het Maracanã, in 1950 het decor voor een legendarische finale.

Het zal vanavond de derde keer zijn dat Argentinië en Duitsland elkaar treffen in een WK-finale. De eerste, 1986 Mexico, werd 3-2 voor de Argentijnen. In 1990 na een beslissende penalty 1-0 voor Duitsland. Zeker die laatste wedstrijd is, waarschijnlijk, de meest vervelende wedstrijd ooit. Als ik mij niet vergis was er in totaal een schot op doel, en dat zou nog best wel eens die penalty kunnen zijn. En met alle hoop op een fris Duitsland tegen een gedegen Argentinië-met-Messi, is dat dan ook geen garantie op een leuke finale: in 1990 speelde ten slotte ook ene Maradona mee. En de belangen zijn vaak ook te groot voor een leuke pot voetbal. Dat was gisteren ook te zien aan Oranje; nu de grootste druk eraf was, speelden veel spelers vrijer dan daarvoor. De enige hoop voor vanavond, voor de min of meer neutrale toeschouwer dan toch, is op een snelle goal van Duitsland, waardoor Argentinië moet komen en Duitsland gebruik kan gaan maken van de ruimte die daarmee ontstaat. Laten we hopen op een leuke finale, en stiekem dromen van een legendarische; het Maracanã stadion in Rio de Janeiro, decor voor de finale vanavond, heeft dat als historische voetbalgrond eigenlijk wel een beetje verdiend nu de thuisploeg heeft nagelaten voor die legendevorming te zorgen.

deel 30: Mexico, voetballen op de vulkaan

Er wordt mij regelmatig gevraagd waar mijn liefde en interesse voor Latijns Amerika vandaan komt. Het zal alles te maken hebben met mijn eerste kennismaking met het WK voetbal. Ik zal een jaar of acht zijn geweest toen ik een stripboek in handen kreeg dat de geschiedenis van het WK vertelde. Op de een of andere manier spraken de namen, de plaatjes van dat continent mij geweldig aan. Buenos Aires, Montevideo, Rio de Janeiro; namen waar een melodie en een avontuur uit sprak dat mij tot dan toe onbekend was. Inmiddels ken ik de landen, de steden en de stadions waar die geschiedenis werd geschreven. Voor mijn gevoel is het WK nu in Brazilië waar het hoort, bijna als een thuiskomst.

Op het moment dat duidelijk werd dat Oranje tegen Mexico zou gaan strijden om een plaats in de kwartfinale, drong de vergelijking met Chili zich op. Beide landen hebben in het verleden het WK georganiseerd, Mexico zelfs twee keer: in 1970 en 1986, en beide leverden op eigen bodem ook hun beste prestatie. Mexico wist twee keer de kwart finale te halen, wat natuurlijk wel een beetje mager is voor zo'n traditioneel voetballand. Ze wonnen verschillende keren het continentale kampioenschap van Midden en Noord Amerika én de Confederations Cup van 1999 door in de finale Brazilië te verslaan. Mexico haalde ook nog eens twee keer de finale van de Copa America, waar ze op uitnodiging meededen.
Maar, evenmin als Chili, heeft Mexico hoge ogen gegooid op WKs. Op het WK heeft Mexico sinds de jaren tachtig altijd wel het gogme gehad om de groepsfase te overleven, maar komen ze daarna te kort om de kwartfinale te bereiken. Misschien is hun pech wel dat ze vaak tweede worden in de groep, waardoor ze daarna zware tegenstanders tegenkomen. De laatste twee WKs was dat Argentinië, nu dus Oranje, of erger: in eigen land van Duitsland verliezen na penalty's (1986).

Een andere curieuze overeenkomst met Chili komt boven: beide landen hebben vlak voordat het WK in hun land plaats zou vinden een verschrikkelijke aardbeving meegemaakt. In het blog over Chili lazen we dat die in Chili de zwaarst gemeten beving ooit was. In Mexico, september 1985, slechts negen maanden voor het WK, had het een kracht 8,1 op de schaal van Richter. Hoewel er minimaal 10 duizend doden vielen, het exacte aantal werd nooit vastgesteld, waren de speelstadions in tact en kon het toernooi 'gewoon' doorgang vinden. En zo wordt Mexico heel regelmatig opgeschrikt door de meest hevige aardbevingen en vulkaanuitbarstingen. Gekoppeld aan een mix van diepgeworteld Christelijke geloof en inheemse afgoderij, maar ook de gewelddadige geschiedenis van burgeroorlogen, dictaturen en meer recent de drugsoorlogen en massale moordpartijen, kun je je iets voorstellen bij de onderwerping die Mexicanen voelen aan het buitengewone, het ongrijpbare. Wat dat betreft zullen ze morgen, tijdens de wedstrijd alles geven wat ze in zich hebben, maar het resultaat aan hogere machten toeschrijven.

Ik heb het stripboek teruggevonden, stukgelezen en wel. Wat mij nu pas opvalt is dat het eigenlijk een matig verslag is, met veel fouten erin. Zo liggen El Salvador en Honduras in Midden Afrika, en is de titel De historie van het wereldkampioenschap voetbal 1932-1982, terwijl dit 1930-1978 moet zijn. Maar nu ik er weer doorheen blader begrijp ik wel waarom het mij toen pakte. De geschiedenis van het WK zit zo vol met verhalen, met drama en romantiek, dat het inmiddels een bijna mythische status heeft gekregen. Mythes en Mysterieuze krachten; des te beter je dat begrijpt en weet toe te passen als coach, des te groter de kans op succes. Het is daarom ook essentieel dat Van Gaal zijn ingebakken ideeën over voetbaltactiek versoepeld heeft. De mysterieuze krachten van het WK leg je je wil niet op. Je voetbalt op de vulkaan, dankbaar dat haar oerkrachten je toelaten te spelen. Je moet jezelf op en top voorbereiden, maar vervolgens ook weten over te geven aan de ongrijpbare en ongeschreven wetten van het WK.
Het klinkt misschien nog wat onwennig: Van Gaal de Mysticus, maar als opvolger van Rinus Michels, de Sfinx, lijkt het me uiteindelijk prima passen.