deel 39: Hoe het WK in Amsterdam begon, en Argentinië in meerdere opzichten verloor.

Montevideo, Uruguay, is een van die namen uit de geschiedenis van het WK die mijn fantasie prikkelde (zie deel 30). Daar lag namelijk het Estadio Centenario, podium voor de allereerste WK-finale ooit. Toen ik er in 1999 was maakte het stadion op mij weinig indruk, vooral veel beton, evenmin als de wedstrijd die avond tussen twee grote teams uit de hoofdstad; ook bikkelhard. Toch is het historische grond, en staat dan ook symbool voor het voetbal van de pampa's, uitvinders van het resultaatvoetbal in optima forma.

Argentijnse keeper Bossio tijdens de Olympische Spelen '28

Toen Engeland, uitvinders en -blinkers in het voetbal, zo rond de jaren twintig van de vorige eeuw geen internationale toernooien speelde, grepen twee landen uit de Rio de la Plata regio de macht: Uruguay en Argentinië. In die jaren bestond er nog geen officieel WK. En hoewel het voetbal ook toen al een haat-liefde verhouding had met de Olympische Spelen, gold het winnen van dat toernooi wel als een de facto wereldkampioenschap. Tijdens de Olympische Spelen van 1928 in Amsterdam waren het Uruguay en Argentinië die het toernooi overheersten. Allereerst knikkerde heersend Olympisch kampioen Uruguay thuisploeg Nederland uit het toernooi, waarna beide landen met korfbaluitslagen (11-2, 6-3, tweemaal 6-1 in de halve finales, dat soort scores) de finale haalden. Uruguay won uiteindelijk, in twee wedstrijden, de titel.

In de marge van de Olympische Spelen dat jaar organiseerde Fifa een troosttoernooi voor de landen die inmiddels uit het Olympisch toernooi lagen, wat gewonnen werd door Nederland. Bovendien vergaderde Fifa over de mogelijkheid om een echt voetbal-WK te organiseren. Door hun Olympische overmacht, plus het feit dat het land 100 jaar onafhankelijkheid vierde, werd het eerste WK van 1930 aan Uruguay toegewezen. In het eigen Centenario Stadion zagen 90.000 uitzinnige mensen dat hun land weer een finale van Argentinië won en werd Uruguay de eerste wereldkampioen. Een deel van het stadion draagt tot op de dag van vandaag de naam van de stad waar het allemaal begon: de zuidelijke tribune heet Tribuna Ámsterdam.

Di Stefano: nooit op een WK

Die verloren finales hebben het imago van het Argentijnse voetbalelftal geen goed gedaan. Het droeg bij aan sociale en politieke onrust mede als gevolg van de beurskrach en crisis van 1929 en in september 1930 beleefde het land haar eerste coupe d'etat van de twintigste eeuw. Dit luidde een lange periode van politieke onrust en militaire inmenging in, die tot in de jaren tachtig zou duren. Qua voetbal bleven ze voor het kleine buurland Uruguay jarenlang losers, maar sowieso is de geschiedenis van Argentinië op het WK is er één van enkele ups, maar meer downs. Ofwel Argentinië deed weer 'ns niet mee, bijvoorbeeld vanwege onmin met Brazilië in 1950, ofwel werd er al snel in het toernooi verloren. Voor de meesten onder ons begint de geschiedenis van het Argentijnse voetbal dan ook pas in 1978, toen ze het WK organiseerden én wonnen door Oranje in de finale te verslaan. Nu moest Argentinië met minimaal vier doelpunten verschil winnen om tot de finale door te dringen. En hoewel Peru een beresterk elftal had won Argentinië met maar liefst 6-0, waardoor een ongeslagen Brazilië alsnog naar huis werd gestuurd. Later zijn vermoedens over omkoping wel bevestigd, maar nooit officieel bewezen. Ook rond finale speelden er allerlei zaken die met sportiviteit weinig te maken hebben. Simpel gesteld was het niet de bedoeling dat Oranje zou winnen en Argentinië haalde alles uit de kast om de Nederlandse spelers te intimideren. Als de beroemdste bal-op-de-paal er wél in gegaan was, zou Oranje het stadion waarschijnlijk niet levend hebben verlaten.
In 1986, met een ontketende Maradona, won Argentinië in Mexico haar tweede WK. Nu is er over dit WK en de manier waarop Argentinië vooral van Engeland won al het nodige gezegd en geschreven. De tweede titel maakte het land in ieder geval in een klap behoren tot de grote voetballanden, en sindsdien worden ze altijd wel gezien als een van de kanshebbers op het WK. Toch moeten we ook vaststellen dat de huidige halve finale plaats pas de eerste is sinds 1990. Het maakt van Argentinië een land dat al lang mee hobbelt, en als de kans zich op de een of andere manier voordoet, door roeien en ruiten gaat om het doel te behalen. Tot nu toe is elke keer een ingeving van Messi voldoende geweest voor winst tijdens dit WK, maar de vraag voor de komende dagen is of dat tegen Oranje ook nog voldoende is.

deel 38: Penalty-killer beslist voetbal-thriller

De Costa Ricanen hadden er vier gele kaarten voor nodig om Arjen Robben nog een beetje in toom te houden. Alles wat de linkervoet van de Groninger deed gisteravond was goed, tot  ronduit geniaal. Toch duurde het tot aan penalty's voordat de meer dan verdiende overwinning binnen was, met dank aan Tim Krul en vier superieur geschoten 11-meters. Het was dan ook wel een totaal andere wedstrijd van Oranje dan de andere tot nu toe.

Robben-Krul: men of the match

Waar van te voren nog de verwachting heerste dat Costa Rica een vergelijkbare tactiek zou hanteren als Chili, of Mexico, bleken ze slimmer dan dat. Zeker na hun afmattende partij tegen de Grieken in de achtste finale, hadden ze duidelijk geen zin om aan te vallen en op die manier ruimte te geven aan de Oranje aanvallers. Je zou bijna kunnen denken dat ze hun tactiek dit keer hadden afgekeken van Oranje, maar dat zou iets te veel eer zijn voor hun aanvallers, die duidelijk niet konden tippen aan de Nederlandse. Toch gaf de door Nederland gehanteerde tactiek ook ruimte aan de 'tico's' om zich te concentreren op de verdediging. Van Gaal had ervoor gekozen om Depay, en later Lens, linkerspits te zetten, waardoor Nederland veel meer op de helft van de tegenstander kwam te voetballen, en Costa Rica wel 'moest' verdedigen. Oranje hield drie verdedigers achterin, zodat backs Blind en Kuyt zich ook aanvallend konden onderscheiden, en Sneijder en Wijnaldum als enige, echte, middenvelders voor de verbindingen tussen die twee linies moesten zorgen.
Het plan verliep aardig, maar ook niet meer dan dat. Depay kwam niet langs zijn verdediger en
Sneijder wisselde wel erg veel 3-meter passjes uit met Martins Indi, waardoor er over links te weinig kwam. Op rechts, met Kuyt en voor zich Robben kwam veel meer gevaar, waarbij Wijnaldum aan de binnenkant aan landjepik deed: hij verdedigde een stuk veld van zo'n 50 m2 waardoor er niets door kwam. In de tweede helft viel Costa Rica überhaupt niet meer aan en kon Oranje zich beperken tot aanvallen. Naar mijn mening gebeurde dat te opzichtig. Robben bleef op rechts wel continue zijn 3 mandekkers opzoeken, op links bleef het behelpen. Toch kwamen de kansen. Zo op een bierviltje kom ik tot een kans of tien, maar dan ook echt 100% kansen. Het ontbrak aan scherpte voor het doel om die kansen te verzilveren, waarbij dat de afgelopen wedstrijden juist zo goed gedaan werd: minder kansen, meer doelpunten. Het kwam op keeper Cillessen aan om in de 118de minuut een grote kans voor Costa Rica te redden, waarna penalty's alsnog de overwinning konden brengen.
Nu hebben we in de bespreking (zie deel 36) vooraf geconstateerd dat Costa Rica tegen Griekenland een vlekkeloze penaltyreeks neerzette, en dat scenario kon zich dit keer herhalen. Een gouden keeperswissel, voor zover ik weet nog nooit toegepast in het topvoetbal, zeker op WKs, was de druppel voor Costa Rica: ze wisten niet meer hoe nogmaals het penalty-kunstje uit te voeren. Ik moest wel even denken aan de quote van Gaal, in de Volkskrant van zaterdagochtend: 'alles is al uitgevonden, er is niets nieuws meer onder de zon'. Behalve de keeper-ausputzer van Duitsland (zie deel 34) is het wisselen van keeper voor de penaltyreeks toch ook echt een noviteit. Dat deze ook nog eens zo prachtig uitpakt is het geluk van de coach. En toch ook de professionaliteit van de spelers. Juist diegenen die al meerdere eindtoernooien hebben gespeeld namen hun verantwoordelijkheid: Van Persie, Robben, Sneijder en Kuyt. Waarschijnlijk stond Huntelaar klaar om de laatste te nemen, maar dat hoefde al niet meer; de halve finale is binnen, en dat is een schitterend resultaat.

De laatst overgebleven landen zijn nu bekend. Deze vier landen gaan tot aan volgend weekend uitmaken wie er wereldkampioen wordt en wie troostprijzen krijgen: Brazilië-Duitsland, en Argentinië-Nederland. Prachtige, klassieke affiches, een uitkomst die de tweestrijd tussen Latijns Amerika en Noord-West Europa om de mondiale hegemonie nog maar eens aangeeft en mooi in evenwicht houdt. Komende dagen leven we toe naar de vijfde(!) WK-ontmoeting tussen Oranje en Argentinië, en die andere halve finale, reprise van de finale van 2002. We doen (weer) mee tot in het slotweekend van het toernooi, en dat is een geweldig gevoel. Op naar de finale, dat kan toch niet meer mis?!

deel 37: zo sloopt Oranje Costa Rica

Groot voordeel als je derde tegenstander op een rij een Latijns Amerikaans land is dat een vergelijkbaar type voetbal speelt, is dat je terug kunt grijpen op eerdere plannen en resultaten. Dit is voor sommigen reden om te wijzen naar de tactiek van Oranje zoals die elke keer in de tweede helft succesvol wordt ingezet. Deze aanvallende spelstijl, met drie aanvallers, en slechts vier verdedigers, zou daarom vanaf het begin moeten worden gespeeld. Het zou mij verbazen als Louis van Gaal hierin meegaat vanavond.

Zoals we al eerder constateerden (link) is tot nu toe de tweede helft van Nederland inderdaad een stuk succesvoller is dan de eerste. Elke eerste helft wordt gelijkgespeeld, elke tweede gewonnen. Nu is dat niet voor niets. Aangezien de tegenstanders graag willen rennen, met veel opkomende mensen, is het voor de Nederlandse verdediging geruststellend om te weten dat je met vijf staat, plus een stevig blok ervoor. Je laat daarmee je tegenstander veel, heel veel meters lopen, terwijl je voorste linie  gevaarlijk genoeg is om de verdediging van je tegenstander achterin te houden. Je zorgt er op die manier voor dat het speelveld lang wordt, wat veel vraagt van de verdediging van de andere ploeg. Je sloopt ze, langzaam maar zeker. Later in de wedstrijd worden die ruimtes voorin groter en kun je met een extra aanvaller, en daarmee een tactische omzetting, het verschil maken en een doelpunt meer maken dan je tegenstander. Tot nu toe werkt dat perfect, en met een vergelijkbare tegenstander zou ik niet weten waarom dat te veranderen.
Als we toch wat specifieker naar Costa Rica kijken, valt op dat hun aanvallende plannen vrijwel allemaal over Campbell centraal voorin, gaan. Van de zijkanten moet hij worden gevoed door Ruiz (op rechts), en Bolaños of Diaz (van links). Centraal achter de spits staan twee lopers, waarvan Tejeda de sloopwerkzaamheden voor zijn rekening neemt. Normaal gesproken zou Oranje daar De Jong tegenover zetten. Nu is een sloper tegen een sloper misschien een aardig affiche voor een vechtsportgala, maar in de kwartfinale van het WK kan het een beetje nutteloos overkomen. Ga er maar voetballend overheen, waarschijnlijk met Blind en Wijnaldum, of De Guzman, zoek Sneijder in de ruimte die achter de centrale middenvelders ligt, terwijl Robben en Van Persie de centrale verdedigers op afstand houden. Vervolgens stuur je Robben weg in de ruimte, met Van Persie, of Depay, die centraal meeloopt en met goede getimede en gepositioneerde acties komt.
Als Oranje de Costa Ricaanse aanvoer vanaf de zijkant weet te neutraliseren komt de spits bovendien vrijwel geïsoleerd te staan. Als Oranje in staat is om vanaf het begin geconcentreerd, boven op de bal en de tegenstander te spelen, wellicht zelfs vroeg te scoren, zal het voor Costa Rica enorm moeilijk worden om mentaal, maar zeker ook fysiek nog te herstellen. Maar ook indien het de 'tico's' wel lukt om langer in de wedstrijd te blijven of zelfs te scoren, moet Oranje het hoofd koel houden. De kansen komen, en elke kans is er één. Ook als die pas in laatste minuten komt, dan moet je tot in die fase messcherp blijven. Gelukkig hebben dan nog altijd Huntelaar achter de hand. Misschien had hij wel gedroomd van een grotere rol tot nu toe, maar wat kan hij nog van doorslaggevende waarde zijn, dan komt zijn kans nog.

Depay: watervlug en verrassend.

Voor de wedstrijd tegen Mexico heeft Van Gaal gespeeld met zijn opstelling en de verdeling van de hesjes. Hij hintte daarbij op het meespelen van Lens, maar kwam uiteindelijk op een verrassende meesterzet door Kuijt op linksback te zetten. Nu zei de legendarische Engelse coach Alf Ramsey (Wereldkampioen in 1966) al: never change a winning team, misschien in dit geval is spreken van een winnende tactiek beter. De personele invulling is fluïde, met Kuyt kun je vele kanten op, maar ook Depay zou links in de zone kunnen staan. Van Gaal heeft wat dat betreft de groep perfect in de vingers, en het is altijd verrassend waar hij mee komt. Mijn gevoel is goed, we zien vanavond of Van Gaal zijn doelstelling, een halve finale plaats, daadwerkelijk haalt. Veel plezier allemaal!

deel 36: Costa Rica: peace of mind!?

Costa Rica wordt wel het Zwitserland van Midden-Amerika genoemd. De reden daarvoor is dat het bergachtige land een baken van rust is tussen buurlanden die regelmatig getroffen worden door coupe d'etats, dictaturen afwisselen met perioden van schijndemocratie, en veel, heel veel geweld tegen inheemse stammen, en geweld als gevolg van drugsoorlogen. Costa Rica leeft met haar prachtige natuur in relatieve rust, onder andere omdat ze, als een van de weinige landen ter wereld, geen leger heeft. Wat zien daarvan terug in het huidige Costa Ricaanse elftal?

De Latijns-Amerikaanse landen waar tegen Nederland tot nu toe speelde, Chili en Mexico, hebben we eerder gekarakteriseerd als kleine, hardlopende, veel bewegende ploegen. De karakteristieke, Latijns-Amerikaanse, over-mijn-lijk mentaliteit ontbrak weliswaar, maar het fysieke spel werd niet uit de weg gegaan. Wat mij tot nu toe aan Costa Rica is opgevallen is dat het van die frisse, bijna lieve jongens zijn. Alsof ze op verkennerskamp zijn, ontzettend enthousiast dat ze met de grote jongens mee mogen doen en dan verrassend zomaar aan het winnen slaan. Zeker weten dat hun tentgenoten Uruguay, Engeland en Italië dachten dat van hen slechts één zou afvallen; Costa Rica werd niet serieus genomen.
In de eerste toernooikoorts van dit blog (link) hebben voor het eerst vol bewondering gesproken over de Costaricaanse ploeg en hoe zij met veel beweging Uruguay pijn deden. Aan die overwinning was niets gestolen. Uruguay dacht dat ze na de 1-0 de drie punten binnen hadden, maar het talent Campbell mocht vrij aannemen en inschieten, waarna een invaller, Ureña, een doelpunt maakte die hij op dit podium niet nog een keer maakt. In de tweede wedstrijd verzuimde Balotelli twee keer om Italië op voorsprong te zetten en besliste Bryan Ruiz de wedstrijd in het voordeel van Costa Rica door een schitterende voorzet van Junior Diaz vanaf links in te koppen. De laatste wedstrijd in de groepsfase tegen Engeland was weinig verheffend met Costa Rica al geplaatst, en Engeland al uitgeschakeld: 0-0.
De achtste finale is een interessante om op in te zoomen, omdat het karakter van die wedstrijd totaal anders was. Bryan Ruiz raakte de bal zoals alleen hij het kan (en in de eredivisie vaak deed: lelijk, maar toch mooi en zeker beslissend) en zette zijn ploeg nog wel op voorsprong. Maar na 67 minuten kwamen de 'Tico's' met tien man te staan en lieten vervolgens zien dat ze wel degelijk kunnen vechten als het moet. Griekenland werd, ondanks een groot veldoverwicht en vele doelkansen, tot in de blessuretijd van scoren afgehouden, waarna een zeldzaam foutje van keeper Navas alsnog de Griekse gelijkmaker mogelijk maakte. Met kunst- en vliegwerk werd daarna de verlenging overleefd. Zelden heb ik een ploeg, op het eind van zijn krachten, zo'n geweldig overtuigende penaltyserie zien nemen als Costa Rica die avond. Dat mag echt een voorbeeld zijn voor andere ploegen.

Kortom, Costa Rica lijkt een ontwapenend groepje verkenners. Oké, ze hebben een harde middenvelder in de persoon van Yeltsin (what's in the name) Tejeda, en tegen Griekenland hebben ze laten zien dat ze weldegelijk kunnen vechten. Maar, kunnen ze dat nog een keer, met die loodzware match nog in de benen? Morgen zoomen we wat meer in op de tactiek van Costa Rica, maar natuurlijk vooral wat Oranje ertegenover gaat stellen. Voorlopig heb ik er een goed gevoel bij, maar het zou niet slim zijn om er al te makkelijk over te doen. Dus, niet al aan halve finales denken, maar een tactische analyse maken, op en top geconcentreerd toeleven naar wat ook voor de grote meerderheid in Oranje een noviteit is: de kwartfinale op het grootste podium ter wereld. Ik heb er zin in, we gaan er wat van maken!

deel 35: Clash der Continenten

Het is opvallend om te constateren dat Oranje tot nu toe, afgezien van Australië, slechts tegen Spaanstalige landen heeft gevoetbald. Na Spanje, Chili en Mexico, is de eerstkomende wedstrijd tegen Costa Rica, en als het toernooi al een vervolg krijgt zou het zo maar kunnen dat we tot en met de finale slechts Spaans spreken. Bestaat er zo iets als een thuisvoordeel als het WK op jouw continent wordt gespeeld? Brazilië won als enig Zuid-Amerikaans land een WK in Europa, andersom lukte dat nog nooit...

Nu het WK voor het eerst sinds 1986 weer in een Latijns-Amerikaans land wordt gespeeld, was de verwachting vooraf dat de landen van dat continent het goed zouden gaan doen. Met de wetenschap dat het nog nooit een land van buiten dat continent gelukt is om er een WK te winnen, lijkt het dan ook geen toeval dat de helft van de kwartfinalisten Latino’s zijn. Een van de voordelen die zij hebben boven andere landen is natuurlijk dat ze veel meer eigen publiek meenemen naar het stadion. En hoewel het verschil tussen, bijvoorbeeld, Santiago de Chile en Rio de Janeiro enorm is, is het cultuurverschil niet zo extreem als dat je als Latijns Amerikaans land zijnde naar Zuid-Korea moet, of naar Duitsland.

Brazilië won in 1958 als enig Latijns land een WK op Europese bodem.

Laten we eens cijfermatig bekijken hoe de continentale verhoudingen liggen op de afgelopen drie WKs. Tot 2002 was het WK altijd om en om in Europa of Latijns-Amerika. Toen het eindelijk in Azië werd gehouden plaatsten zowel Zuid-Korea als Turkije (grensgevalletje Azië en Europa) zich voor de kwartfinale, evenals de Afrikanen van Senegal, maar was Brazilië de enige vertegenwoordiger van Latijns-Amerika (en de latere wereldkampioen). In 2006 plaatste ook Argentinië zich voor de kwartfinales, maar was de rest Europeaans. In Zuid-Afrika ten slotte, zien we vier latino’s, drie Europeanen en, slechts, één land uit Afrika. Overigens, als we iets verder terug gaan, zien we dat het in de jaren negentig sowieso Europa was dat de klok sloeg in de kwartfinale, met Brazilië, een enkele keer Argentinië of eendagsvlieg Kameroen, als uitzondering.

Kortom, er lijkt dus wel een trend te bestaan waar het thuisvoordeel een rol speelt, maar tegelijkertijd zou je ook kunnen constateren dat Latijns-Amerika terrein aan het terug winnen is en Europa als belangrijkste voetbalcontinent bedreigt. Reden hiervoor is dus enerzijds dat, na Zuid-Afrika, het WK weer niet in Europa gehouden wordt. Een andere reden is dat Europa weliswaar de beste, en duurste, competities heeft, maar dat er net zo goed spelers van Latijns-Amerikaanse afkomst meespelen. Sterker nog, alle kwartfinalisten hebben het overgrote deel van hun selecties in Europese competities gerekruteerd, waarvan veel spelers al op jonge leeftijd naar Europa zijn gegaan.

WK 2002 Zuid-Korea/Japan	WK 2006 Duitsland	WK 2010 Zuid-Afrika
Brazilië	Duitsland	Nederland
Spanje	Oekraïne	Spanje
Engeland	Italië	Duitsland
Duitsland	Frankrijk	Uruguay
Turkije	Engeland	Ghana
Zuid-Korea	Portugal	Argentinië
Senegal	Brazilië	Paraguay
USA	Argentinië	Brazilië

 Kwartfinalisten van de vorige drie WKs

Als we nu nog even kort stilstaan bij de kwartfinales aanstaande vrijdag en zaterdag, zal er in ieder geval een Latijns-Amerikaans land doorgaan, omdat thuisfavoriet Brazilië tegen Colombia aantreedt. Ook Europa is vertegenwoordigd in de halve finale vanwege de kwartfinale tussen Frankrijk en Duitsland. De andere kant van het schema wordt een echte clash der continenten. Nederland speelt tegen Costa Rica, België tegen Argentinië. Behalve dat ik hoop op een finale tussen twee landen uit de twee continenten, zijn deze twee wedstrijden beslissend voor de vraag welk continent het internationale voetbal overheerst. Gaan we een Derby der lage landen tegemoet, en daarmee drie Noord-West Europese landen bij de laatste vier, of toch een Latijnse David tegen Goliath?